Ομιλία Δονάτου Παπαγιάννη καθηγητή Δημόσιας Διοίκησης και Ευρωπαϊκου Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο για την εκδήλωση:

“60 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ: ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ”

Κυρίες και κύριοι

«Ποια Ευρωπαϊκή Ένωση, δάσκαλε, και ποιο μέλλον;  Εδώ φεύγει κόσμος, κλείνει το μαγαζί. Θα μείνεις χωρίς δουλειά». Αυτό μου είπε ένας φοιτητής μου όταν τους είπα ότι δεν θα κάνουμε μάθημα απόψε λόγω τούτης της ομιλίας.

Λέτε να μείνω χωρίς δουλειά; Έχει μέλλον η Ευρωπαϊκή Ένωση; Μήπως με την αποχώρηση του Η. Β. αρχίζει να ξηλώνεται το πουλόβερ; Λέτε να έχει δίκιο ο φοιτητής μου;

Κυρίες και κύριοι

Μην έχετε καμιά αμφιβολία. Ο φοιτητής έχει άδικο. Απλά μεγάλωσε λόγω της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσα σε ένα ειρηνικό περιβάλλον, βίωσε μια πολύ καλή νιότη, λόγω της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για να είναι φιτ τρώει κάθε πρωί 2 μπάρες δημητριακών γιατί η Ευρωπαϊκή Ένωση δείχνοντας μια πραγματική αλληλεγγύη δεν τον άφησε να πάει στα συσσίτια και να ικετεύει ένα κομμάτι ψωμί.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μέλλον και θα προσπαθήσω να είμαι όσο πιο σαφής γίνεται, αλλά και όσο πιο σύντομος γίνεται, έτσι ώστε να μη σας παραδώσω στην αγκαλιά του Μορφέα. Θα το επιχειρήσω με μορφή ερωτημάτων:

Ερώτημα πρώτον: Το όποιο μέλλον της Ευρώπης πρέπει να το δω σε σχέση με την  πατρίδα μου. Πρέπει να δω ποιο είναι το συμφέρον της πατρίδας μου σε σχέση με την Ευρώπη για να απαντήσω ποια Ευρώπη θέλω για το μέλλον. Έτσι τίθεται το πρώτο ερώτημα: ποια Ευρώπη συμφέρει την Ελλάδα; Αυτή τη συζήτηση ποτέ δεν την κάναμε σε τούτη τη δύσμοιρη χώρα. Εάν δεν ξέρω ποια Ευρώπη με συμφέρει δεν πρόκειται ποτέ να ενδιαφερθώ γι’ αυτήν, θα ζω σε μαύρα μεσάνυχτα.

Φίλες και φίλοι

Ζούμε σε μαύρα μεσάνυχτα σε ότι αφορά τη σχέση μας με την Ευρώπη. Γι’ αυτό και όλες αυτές οι θεωρίες συνομωσίας που διακινούνται, γι’ αυτό και για όλα φταίει η Μέρκελ και ο Σόϊμπλε. (Αλήθεια τι θα κάνουμε τώρα χωρίς το Σόϊμπλε; Χωρίς βαρβάρους που έλεγε και ο Καβάφης;)

Λοιπόν ας απαντήσουμε στο πρώτο ερώτημα. Την Ελλάδα τη συμφέρει περισσότερη Ευρώπη. Και τι εννοούμε με τον όρο «περισσότερη Ευρώπη»; Εννοούμε μια πιο συνεκτική Ευρώπη, μια ομοσπονδιακή Ευρώπη. Μια περισσότερο ομοσπονδιακή Ευρώπη, θα πρέπει να νοιαστεί περισσότερο για τα σύνορά της, για τη συλλογική της άμυνά, για κοινό προϋπολογισμό με αναδιανεμητικό χαρακτήρα. Και θα με ρωτήσετε: γιατί αυτό μας συμφέρει; Θα γίνω κυνικός στην απάντηση. Γιατί μόνο αν αναγκαστούμε να συμβιώνουμε σε ένα σύστημα σφιχτό, με τήρηση κανόνων, μπορεί και εμείς κάποτε να θυμηθούμε τον ορθολογισμό, τη στοιχειώδη λογική και να τηρήσουμε κανόνες. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό.. Μια Ελλάδα σε μια ομοσπονδιακή Ευρώπη, θα νοιώθε πολύ περισσότερο ασφαλής, πολύ πιο περισσότερο σίγουρη για το μέλλον της.

Προσέξτε όμως εδώ: γιατί αν τάσσεσαι υπέρ μιας πολιτικής Ευρώπης, τότε θα πρέπει να είσαι έτοιμος να δεχτείς πολύ μεγαλύτερους περιορισμούς στην εθνική σου κυριαρχία. Και η πίττα ολόκληρη και το σκυλί χορτάτο δεν γίνεται. Και θα μου πείτε: αυτό είναι καλό; Είναι καλό να περιορίσουμε περαιτέρω την κυριαρχία μας. Ναι, είναι καλό. Αν συνασκήσουμε από κοινού όλοι μαζί την κυριαρχία μας, θα γίνουμε πολύ πιο ισχυροί.

Περισσότερη Ευρώπη λοιπόν, σημαίνει λιγότερο εθνικό κράτος.   Πολύ πιο δραστικούς ελέγχους. Μειδιώ όταν ακούω τον πρωθυπουργό μας ,που μας υπόσχεται ότι του χρόνου τέτοιο καιρό θα έχουμε βγει από τα μνημόνια και τους ελέγχους. Οι έλεγχοι, φίλες και φίλοι και χωρίς περισσότερη Ευρώπη, θα είναι εδώ. Για πάντα, όσο είμαστε στην Ένωση. Ας θυμίσει κάποιος στον πρωθυπουργό μας το δημοσιονομικό σύμφωνο και το στενό κορσέ που έχει επιβάλλει στη ζώνη του ευρώ και τι προβλέπει ειδικά ως προς τους δημοσιονομικούς  ελέγχους. Η Ευρώπη δεν θα ξαναζήσει την εμπειρία της δημοσιονομικής κρίσης που δήλωνες έλλειμμα 6% ενώ είχες 15%. The game is over όπως λέμε στην πολύγλωσση Ήπειρο. Τελεία και παύλα. Σε μια τέτοια σφιχτή Ευρώπη η Ελλάδα θα αναγκαστεί να πάρει τα μαθήματά της. Διαφορετικά δεν έχει μέλλον. Όχι η Ευρώπη, αλλά η Ελλάδα.

Πάμε στο δεύτερο ερώτημα: και πως μπορούμε να είμαστε αισιόδοξοι, τώρα που αντί να προχωράμε «σε μια διαρκώς στενότερη συνένωση των λαών της Ευρώπης» όπως λέει και η Συνθήκη, υπάρχουν αποχωρήσεις και μάλιστα μιας τόσο μεγάλης χώρας, όπως είναι το Ηνωμένο Βασίλειο;

Δείτε: η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου αποτελεί μια σαφή και μεγάλη ήττα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Δυστυχώς δεν πείσαμε αυτή τη μεγάλη χώρα ότι είναι καλύτερα να είμαστε μαζί παρά χώρια. Από την άλλη όμως ποιος ξέρει; Μπορεί να αγάλλονται τα κόκκαλα του στρατηγού Ντε Γκωλ ο οποίος,  παραμερίζοντας τη γαλατική ευγένεια έλεγε απανωτά «όχι» στην ένταξη του Ηνωμένου Βασιλείου, το οποίο θεωρούσε ως το μακρύ χέρι των Αμερικανών στην Ευρώπη, ως το Δούρειο Ίππο των Ηνωμένων Πολιτειών. Και να θυμηθεί κανείς τον πόλεμο του Ιράκ, να θυμηθεί την πραγματικά άθλια θέση των Βρετανών που με πρόθεση διέσπασαν  την ενιαία στάση των Ευρωπαίων για χάρη των ΗΠΑ.

Ναι, η ήττα της αποχώρησης είναι ταυτόχρονα και η μεγάλη ευκαιρία της Ένωσης να επιχειρήσει το επόμενο βήμα. Μέχρι τώρα είχαμε να αντιμετωπίσουμε το σταθερό «όχι» των Βρετανών σε κάθε βήμα περαιτέρω ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Τώρα ελευθερωνόμαστε από αυτό το πέδικλο και μπορούμε ευκολότερα να συνεννοηθούμε για το επόμενο βήμα. Η οικονομική κρίση και η κρίση του προσφυγικού μας έκανε σοφότερους. Συνυπολογίστε και την εκλογή του φουριόζου Μακρόν και της πραγματίστριας Μέρκελ και οι οιωνοί είναι θετικοί για την Ευρώπη. Μην αυταπατάσθε όμως: χωρίς τη λειτουργία του γαλλογερμανικού άξονα τίποτα δεν μπορεί να γίνει στην Ευρώπη. Και ότι έγινε μέχρι σήμερα στην Ένωση έγινε χάρη στη λειτουργία αυτού άξονα. Σας ξενίζει αυτό;

Χαλαρώστε με τούτη την ιστορία:

Σε κάποιο τραπέζι οικογενειακού χαρακτήρα συνδαιτημόνας είναι και ο πρωθυπουργός Κωνσταντίτνος Καραμαλής. Καταλάβατε. Ο θείος για να μη μπερδευόμαστε. Στο τραπέζι παρακάθεται και ένας νεαρός με μεταπτυχιακές σπουδές σε ευρωπαϊκά θέματα και καθώς η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από το τέλμα των συζητήσεων για την περαιτέρω πορεία της ΕΟΚ, ο νεαρός παρεμβαίνει και λέει στον πρωθυπουργό: γιατί κ. πρόεδρε δεν αναλαμβάνετε μια πρωτοβουλία για να ξεμπλέξουν οι καρικονοβατούσες συζητήσεις; Και ο Καραμαλής απάντησε: «γιατί νεαρέ μου έχω υψηλή την αίσθηση του γελοίου». Μια πραγματικά σοφή κουβέντα. Στις διεθνείς σχέσεις πρέπει να έχεις σαφή αίσθηση των δυνατοτήτων σου, γιατί διαφορετικά σε καρτερούν θανάσιμοι κίνδυνοι. Ρωτήστε τον πρωθυπουργό μας να σας πει τις εμπειρίες του, όταν αυταπατώμενος, πίστευε πως θα αλλάξει την Ευρώπη ή τον τ. υπουργό οικονομικών κ. Βαρουφάκη για το πώς βρέθηκε εκτός συμβουλίου υπουργών, χωρίς καν να το καταλάβει.

Επανέρχομαι. Είτε το θέλουμε είτε όχι την πορεία τη διαμορφώνουν οι μεγάλοι. Δεν πρέπει να έχουμε αυταπάτες. Όχι μόνο γιατί αυτή είναι η ζωή, αλλά και γιατί αυτό είναι το δίκαιο και το δημοκρατικό. Δεν μπορεί, διάολε, να έχει την ίδια βαρύτητα ο λόγος του πρωθυπουργού που εκπροσωπεί 60 εκατομμύρια κόσμο και του πρωθυπουργού που εκπροσωπεί 600 χιλιάδες κόσμο. Καμιά δημοκρατική εκδοχή δεν το ανέχεται αυτό.   Με την επαναλειτουργία του γαλλογερμανικού άξονα λοιπόν οι προοπτικές είναι καλές. Εμείς οι μικρότεροι θα λέμε την άποψή μας, θα ελέγχουμε, θα ακουγόμαστε, ιδίως αν είμαστε ευρηματικοί και μόνο αν κάτι αγγίζει ζωτικό εθνικό συμφέρον θα μπορούμε να πατήσουμε πόδι. Αυτό έγινε ήδη με την ένταξη της Κύπρου, ή τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την … αβάπτιστη, την ΠΔΓΜ εννοώ. Με αυτή την παραδοχή, μπορούμε να επιχειρήσουμε το επόμενο βήμα, αν το συνδυάσουμε και με την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου.

Και είμαστε ήδη στο τρίτο ερώτημα: προς τα πού; Προς ποια κατεύθυνση;

Το γενικό αυτό ερώτημα πρέπει τώρα να διακριθεί σε υποερωτήματα.

Πρώτο υποερώτημα:  Ας αρχίσουμε από τα κοντινά μας. ποιο το γεωγραφικό μέλλον της Ευρώπης; Το ερώτημα μας ενδιαφέρει απολύτως ως χώρα. Παρά την αποχώρηση του Η..Β. φαίνεται πως φτάνουμε στα όρια του χώρου Ευρώπη. Λίγοι μένουν απ’ έξω και κυρίως οι γείτονές μας στα Δυτικά Βαλκάνια. Πρέπει να τους δεχτούμε; Πρέπει να πρωτοστατούμε ως χώρα για την ένταξή τους; Αναμφισβήτητα ναι. Είναι προς το συμφέρον της χώρας μας. Πρέπει να διασφαλίσουμε την ειρήνη, την τάξη και την πρωταρχία των κανόνων δικαίου στις σχέσεις μας με τους γείτονες. Είναι πολύ ανήσυχα τα Δυτικά Βαλκάνια. Το Κοσσυφοπέδιο δεν αναγνωρίζεται από 5 κράτη μέλη της Ένωσης. Τι πρέπει να γίνει; Να επιταχυνθεί η ένταξή τους στην Ένωση. Μόνο με την ένταξή τους στην Ένωση τα Δυτικά Βαλκάνια θα αισθανθούν, θα επιλύσουν οριστικά διμερή ζητήματα, θα αισθανθούν ασφάλεια, θα μπορέσουν να οραματιστούν ένα καλύτερο μέλλον. Η Ελλάδα πρωτοστάτησε στο χαρακτηρισμό τους ως δυνάμει υποψηφίων χωρών στη συνάντηση κορυφής της Θεσσαλονίκης το 2003. Αυτόν το δρόμο πρέπει να ακολουθήσουμε αταλάντευτα.

Και με την Τουρκία; Είναι ευρωπαϊκή χώρα η Τουρκία για να μπορεί να ενταχθεί στην Ένωση; Η επιστημονική μου άποψη είναι σαφώς όχι. Τα νομικά όμως πολλές φορές υποχωρούν μπροστά στην πολιτική σκοπιμότητα, στην πολιτική πραγματικότητα. Με την Τουρκία τρέχουν ήδη ενταξιακές διαπραγματεύσεις, το μέλλον όμως είναι παντελώς αβέβαιο και είμαστε δυστυχώς η μόνη χώρα που έχουμε ζωτικό συμφέρον να ενταχθεί αυτή χώρα στην Ένωση. Η ένταξή  της προϋποθέτει την επίλυση των διμερών προβλημάτων μαζί μας και η πορεία της προς την ένταξη περνάει από την Λευκωσία και την Αθήνα. Αυτό ας κρατηθεί από εκείνους που πιστεύουν ότι εντασσόμενη η χώρα μας στην Ένωση χάνει σε κυριαρχία…

Πάντως και πλην της Τουρκίας ο χώρος  Ευρώπη είναι περιορισμένος και δεν μπορεί να διευρυνθεί πέραν του γεωγραφικού χώρου Ευρώπη. Όποιος φαντάζεται μια Ευρώπη που μπορεί να συμπεριλάβει και το Ισραήλ και δεν ξέρω ποιον άλλον, αυτός δεν είναι οπαδός της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Αυτός είναι προβοκάτορας….. Η Ευρώπη έχει γεωγραφικά όρια. Τελεία και παύλα.

Το δεύτερο υποερώτημα: και πως διαφαίνεται η μεγάλη εικόνα της ευρωπαϊκής πορείας προς την ολοκλήρωση;

Κυρίες και κύριοι

Όταν πριν από 50 και πλέον χρόνια ο τότε πρωθυπουργός του Βελγίου Λέο Τίντεμανς μίλησε για την Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων, πέσαμε όλοι πάνω του να το κατασπαράξουμε για τη βέβηλη σκέψη που τόλμησε να εξωτερικεύσει. Ίσως τότε η σκέψη αυτή να ήταν πολύ προωθημένη για την εποχή. Ποιος να πήγαινε μπροστά και ποιος να μείνει πίσω, αφού 6-10 ήταν όλοι και όλοι;  Ή θα πήγαιναν όλοι μαζί, χέρι – χέρι ή δεν θα πήγαιναν. Νομίζω ότι για την εποχή εκείνη η απάντηση στη σκέψη του Τίντεμανς ήταν σωστή. Από τότε όμως κύλησε πολύ νερό στα ποτάμια της Ευρώπης. Από έξι αρχικά κράτη μέλη γίναμε σήμερα 28 – 27, σε ένα σύνολο ευρωπαϊκών κρατών που ξεπερνά τα 40.

Πως πρέπει να βαδίσουμε στο μέλλον; Όλοι μαζί, πιασμένοι χέρι – χέρι, είναι η σχεδόν αυτονόητη απάντηση. Το ορθόν και το πρέπον. Με αλληλεγγύη, με καλή πίστη, με καλόπιστη συνεργασία, όπως απαιτούν οι μεγάλες αρχές και το αξιακό σύστημα της Ένωσης. Πολύ ωραία, αλλά ο hypocrite lecteur θα αντιτείνει; Και αν κάποιος ή κάποιοι δεν θέλουν ή δεν μπορούν να επιχειρήσουν το επόμενο βήμα; Θα μπλοκάρει τους υπολοίπους που θέλουν να προχωρήσουν; Θα τους κρατούν απ’ το μανίκι; Ιδού το πρόβλημα των στενότερων συνεργασιών, των ενισχυμένων συνεργασιών ή όπως θέλετε πέστε το.

Φίλες και φίλοι

Ευτυχώς γίναμε πολλοί στην Ένωση. Ζήσαμε την επανένωση της Ευρώπης που ήταν χωρισμένη σε δυτική και ανατολική, τα Δυτικά Βαλκάνια αγωνιούν να έρθουν μαζί μας. Η Ουκρανία πλήρωσε με αίμα την απόφασή της να ακολουθήσει τη δική μας πορεία. Αυτό είναι υπέροχο. Οι λαοί της Ευρώπης με δημοκρατικές κυβερνήσεις – πέραν της κηλίδας του Η.Β. - επιλέγουν να βαδίσουν μαζί.

Αυτή είναι η φωτεινή πλευρά του φεγγαριού. Υπάρχει και η σκοτεινή. Πολλοί από εμάς ή δεν θέλουν ή δεν μπορούν να ακολουθήσουν το βηματισμό. Για το λόγο αυτό θεωρώ την Ένωση των πολλών ταχυτήτων ή όπως αλλιώς θέλετε να την πείτε ως αναγκαία επιλογή για να διευκολυνθούν τα επόμενα βήματα προς τα εμπρός.

Μη σας φοβίζει ο διαφορετικός βηματισμός. Είναι νόμος της φύσης. Την Ένωση των πολλών ταχυτήτων, η της μεταβλητής γεωγραφίας ή της Ευρώπης α λα καρτ, ή της Ευρώπης του σκληρού πυρήνα τη ζούμε ήδη, γι’ αυτό μην ανατριχιάζετε. Στο ευρώ συμμετέχουμε μόνο 19 κράτη μέλη, στο Schengen επίσης μια σειρά κρατών μελών δεν μετέχει ή το εφαρμόζει ελλειμματικά. Οι μεταβατικές ρυθμίσεις, οι ειδικές ρυθμίσεις οι ρήτρες opt in – opt out πάνε σύννεφο στην ενωσιακή ζωή.

Ναι, δεν είναι το άριστο, αυτή η πολυμορφία θα μας κάνει στο τέλος να χάσουμε τον μπούσουλά μας. Αλλά δεν γίνεται διαφορετικά.

Ναι λοιπόν στην ενισχυμένη συνεργασία. Με έναν όμως απαράβατο όρο: η πόρτα θα μένει ανοιχτή για εκείνους που, τώρα δεν μπορούν, αλλά επιθυμούν με μετάσχουν στο μέλλον.

Κατόπιν αυτών εκτιμώ ότι η Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων θα είναι η βασική επιλογή της μελλοντικής μας πορείας. Η χώρα μας, παρά τον εξαιρετισμό μας, τη μιζέρια μας, τον επαρχιωτισμό μας, τις θεωρίες της συνομωσίας, βρέθηκε τα προηγούμενα χρόνια στην πρώτη ταχύτητα, στο πρώτο βαγόνι του τραίνου. Ήταν μια γιγαντιαία επιτυχία της ελληνικής πατρίδας. Μπορούσε να συνδιαμορφώνει την πορεία. Να ακούγεται. Να διατυπώνει την άποψή της. Η Ελλάδα επέβαλε την ένταξη της Κύπρου, όταν κανένας δεν την ήθελε χωρίς λύση του προβλήματός της.  Πρέπει να μείνουμε εκεί. Φοβάμαι όμως και με αυτά που βλέπω στην καθημερινότητά μας ότι θα μετακινηθούμε στα πίσω βαγόνια. Θα ήταν κρίμα. Πολύ κρίμα για τη χώρα μας.

Και φτάνω στο τρίτο υποερώτημα και κλείνω. Ωραία και πως θα συγκεκριμενοποιήσουμε περαιτέρω το βηματισμό μας; Γιατί μην αμφιβάλετε: η Ευρώπη είναι σαν το ποδήλατο. Αν δεν κινείσαι πέφτεις. Δεν κινηθήκαμε τα τελευταία χρόνια και φούντωσαν οι εθνικισμοί, οι ακραίοι, οι τυχοδιώκτες, οι λαϊκιστές.

Η Ευρώπη μετά το μούδιασμα από την αγγελία του βρετανικού δημοψηφίσματος, άρχισε να προβληματίζεται, ως προς τι πρέπει να κάνουμε ακριβώς.  Η Επιτροπή ήδη δημοσίευσε τη Λευκή Βίβλο για το μέλλον της Ευρώπης. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Ρώμης  γιορτάζοντας τα 60 χρόνια από την ίδρυση της ΕΟΚ δεσμεύτηκε σε τέσσερα σημεία για το μέλλον της ευρωπαϊκού ταξιδιού.

Δεν θα σας ταλαιπωρήσω με λεπτομέρειες. Κουράζουν.  Δείτε: το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δεσμεύεται να υλοποιήσει:

1) Μια ασφαλή και προστατευμένη Ευρώπη:

2) Μια ευημερούσα και βιώσιμη Ευρώπη:

3) Μια κοινωνική Ευρώπη:

4) Μια ισχυρότερη Ευρώπη στην παγκόσμια σκηνή:

Μεταξύ μας: μπορεί να διαφωνήσει κανείς με αυτές τις γενικόλογες διακηρύξεις; Κανείς εχέφρων δεν διαφωνεί. Το υποερώτημα εδώ έχει να κάνει με το «πως» ακριβώς θα μετουσιώσουμε σε πράξη όλες αυτές τις μεγαλόστομες διακηρύξεις.

Η Επιτροπή υπό την Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, δημοσίευσε τη Λευκή Βίβλο, στην οποία εξετάζει πως θα μετασχηματιστεί η Ευρώπη μέσα στην επόμενη δεκαετία και προβλέπει 5 συνολικά σενάρια για μια μελλοντική πορεία:

Δείτε τα:

Σενάριο 1: Συνεχίζουμε κανονικά — Τι σημαίνει αυτό σε λιανά ελληνικά;  Η ΕΕ27 εφαρμόζει και αναβαθμίζει το θεματολόγιο των τρεχουσών μεταρρυθμίσεων. Οι προτεραιότητες επικαιροποιούνται τακτικά, τα προβλήματα αντιμετωπίζονται καθώς προκύπτουν και ανάλογα θεσπίζεται νέα νομοθεσία. Εγώ αυτό το σενάριο θα βάφτιζα απλά: «μία από τα ίδια».

Σενάριο 2: Τίποτε περισσότερο από την ενιαία αγορά — Η ΕΕ των 27 επικεντρώνεται σταδιακά εκ νέου στην ενιαία αγορά, καθώς τα 27 κράτη μέλη δεν κατορθώνουν να βρουν κοινό έδαφος σε όλο και περισσότερους τομείς πολιτικής. Εγώ αυτό το σενάριο θα το βάφτιζα «ένα βήμα πίσω».

Σενάριο 3: Όσοι θέλουν περισσότερα κάνουν περισσότερα — Η ΕΕ των 27 προχωρά όπως σήμερα, αλλά επιτρέπει στα κράτη μέλη που το επιθυμούν να αναπτύξουν μεγαλύτερη δράση σε συγκεκριμένους τομείς, όπως η άμυνα, η εσωτερική ασφάλεια ή τα κοινωνικά θέματα. Διαμορφώνονται μία ή περισσότερες «συμμαχίες πρόθυμων κρατών». Είναι το σενάριο που σας περιέγραψα παραπάνω ως το πλέον πιθανόν να υλοποιηθεί. Εγώ αυτό το σενάριο θα ονόμαζα «μη μπορώντας να κάνουμε διαφορετικά».

Σενάριο 4: Κάνουμε λιγότερα με πιο αποδοτικό τρόπο — Η Ευρωπαϊκή Ένωση εστιάζει στην επίτευξη καλύτερων και ταχύτερων αποτελεσμάτων σε επιλεγμένους τομείς πολιτικής, κάνοντας λιγότερα σε τομείς όπου θεωρείται ότι δεν υπάρχει προστιθέμενη αξία. Το ενδιαφέρον και οι περιορισμένοι πόροι εστιάζονται σε επιλεγμένους τομείς πολιτικής. Αυτό το σενάριο με βάζει σε υποψίες. Θα το βάφτιζα «κίνδυνος για πολλά βήματα πίσω». ΚΑΙ

Σενάριο 5: Κάνουμε μαζί πολύ περισσότερα — Τα κράτη μέλη αποφασίζουν να μοιραστούν περισσότερες αρμοδιότητες, πόρους και διαδικασίες λήψης αποφάσεων σε όλους τους τομείς. Οι αποφάσεις εγκρίνονται ταχύτερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο και εφαρμόζονται επίσης ταχύτερα. Είναι νομίζω αυτό που όλοι οι υπερασπιστές του κοινού ονείρου, ονειρευόμαστε. Θα το βάφτιζα «το μεγάλο άλμα μπρος τα μπρος». Το ζωντάνεμα του ευρωπαϊκού ονείρου.

Κυρίες και κύριοι

Θέλετε την εκτίμησή μου; Είμαι αισιόδοξος. Όποιος γνωρίζει την ιστορία της ΕΕ, γνωρίζει ότι η μέχρι σήμερα πορεία μας ήταν μια πορεία κρίσεων, διχογνωμιών, εντάσεων. Να σας θυμίσω μονάχα την κρίση της «κενής καρέκλας» στη δεκαετία του 1960 με την αποχή της Γαλλίας από τη συμμετοχή της στα όργανα των Κοινοτήτων. Με αυτές κρίσεις φτάσαμε ως εδώ. Σε ένα «point» «of non-return». Δεν μπορούμε να γυρίσουμε πίσω. Είναι χίλιες φορές καλύτερα να πολεμάμε με τα στηλό και τα επιχειρήματα γύρω από ένα τραπέζι, παρά με τα κανόνια πίσω από χαρακώματα.  Θα πάμε αναγκαστικά μπροστά. Με τη θέληση των λαών της Ευρώπης, με δημοκρατία, με σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, με σεβασμό της διαφορετικότητας. Μα θα μου πείτε: αγνοείς ότι οι λαοί κάνουν λάθη; Όπως για παράδειγμα ο ελληνικός λαός με εκείνο το ανεκδιήγητο δημοψήφισμα του 2015; Ότι οι λαοί αυτοκτονούν; Όχι βέβαια. Οι λαοί κάνουν λάθη. Και αν θέλετε έχουν το δικαίωμα στο λάθος. Εδώ όμως κρύβεται το μεγαλείο της Ένωσης. Είμαστε πια 27 λαοί . Να αυτοκτονήσουμε συλλήβδην και οι 27 μαζί, δεν νομίζω ότι αντέχει στο νόμο των πιθανοτήτων. Η Ένωση θα υπάρξει και θα συνεχίσει να υπάρχει, έστω και αν κάποιοι λαοί διαφωνούν, γιατί απλά σε καιρούς παγκοσμιοποίησης όσο μικρή είναι η Ελλάδα, άλλο τόσο μικρή είναι και η Γερμανία μονάχη της στη σε σύγκριση με την Κίνα, τις ΗΠΑ, τη Ρωσία.

Όμως θέλω να κλείσω όπως άρχισα. Να πω δυο λόγια παραπάνω στο φοιτητή μου για να ξέρει τι θα του ξημερώσει σε σχέση με το μέλλον της Ευρώπης και της πατρίδας του.

Η Επιτροπή στη Λευκή Βίβλο για την κοινωνική διάσταση της Ευρώπης του μέλλοντός μας, μας προτρέπει να ακολουθήσουμε καλές πρακτικές που με επιτυχία ακολουθούν άλλα κράτη μέλη. Προτείνει η Επιτροπή ανάμεσα στα άλλα:

Α) «εκσυγχρονισμό των συνταξιοδοτικών συστημάτων με καλύτερη ευθυγράμμιση της ηλικίας συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής». Ξέρετε τι σημαίνει αυτό; Επειδή κανένας πολιτικός από τα τηλεπαράθυρα δεν θα του το πει, θα του το πω εγώ: δεν θα υπάρχει σύνταξη με 15ετία στο δημόσιο, σύνταξη στα 45 και στα 50, αλλά στα 70, όπως κάνει η Ελβετία, που ανάλογα με το προσδόκιμο όριο ζωής, αυξάνει αυτόματα και το έτος συνταξιοδότησης.

Β) εκσυγχρονισμό των συστημάτων εκπαίδευσης και διά βίου μάθησης ώστε να ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες του σήμερα και του αύριο. Ξέρεις τι σημαίνει αυτό αγαπητέ μου; Ότι ως Ελλάδα και με 11 εκατομμύρια πληθυσμό, δεν  μπορούμε να έχουμε πάνω από 8-9 πανεπιστήμια! Ξέρετε πόσα έχουμε; 24 παρακαλώ. Και δεν έφτανε αυτό. Έχουμε και 29 ΤΕΙ, που δεν έφταναν ως ΤΕΙ διετούς φοιτήσεως, τα κάναμε και αυτά τετραετούς, και μετά τα κάναμε και ΑΤΕΙ, ανώτατα ΤΕΙ. Και αυτό δεν το ήθελε μόνο ο διεφθαρμένος υπουργός.  Το ήθελε και η μαμά και ο μπαμπάς, και ο καφεπώλης του Δήμου και ο δήμαρχος της πόλης και ο δεσπότης της περιφέρειας. Με αυτά και ετούτα για να γίνεις αισθητικός στη Γερμανία χρειάζεσαι 3 χρόνια γυμνάσιο και ένα χρόνο  επαγγελματική σχολή. Κάπου εκεί στα 17 σου είσαι έτοιμος για δουλειά. Στην Ελλάδα θέλεις 3 χρόνια γυμνάσιο, 3 Λύκειο, Πανελλήνιες Εξετάσεις και 4 χρόνια στο ΤΕΙ Ηγουμενίτσας.  Αυτό όμως δεν λέγεται ορθολογισμός, αγαπητέ μου φοιτητή. Αυτό λέγεται παραλογισμός.

Φίλες και φίλοι

Για να έχει μέλλον αυτός ο τόπος στα πλαίσια της κοινής ευρωπαϊκής μας πορείας Χρειαζόμαστε επειγόντως αυτογνωσία. Όλοι μας. 10 περίπου χρόνια τώρα δεν βλέπω να το κατανοήσαμε.  Σας ευχαριστώ.